რა არის აუნაზღაურებელი შრომა და რატომ რჩება ის სტატისტიკის მიღმა?

ყოველდღიურად, მილიონობით ქალი იღვიძებს და იწყებს მუშაობას, თუმცა ამ შრომისთვის მათ არავინ უხდის ხელფასს, არ უფორმებს კონტრაქტს და რაც ყველაზე სამწუხაროა, საზოგადოების დიდი ნაწილი მას სათანადოდ არც კი აფასებს. საუზმის მომზადება, ბავშვების მოვლა, სახლის დალაგება, ხანდაზმულ მშობლებზე ზრუნვა – ეს ის ყოველდღიური რუტინაა, რომელზეც დგას ჩვენი საზოგადოება და ეკონომიკა. მიუხედავად ამისა, ეს ურთულესი და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი საქმიანობა ხშირად “უხილავ” შრომად რჩება.

გაეროს ქალთა ორგანიზაციისა და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის (საქსტატი) უახლესი კვლევა, პირველად გვაძლევს საშუალებას, ზუსტად გავზომოთ და დავინახოთ ის უზარმაზარი ტვირთი, რომელსაც ქალები უსასყიდლოდ სწევენ.

იმისათვის, რომ პრობლემის მასშტაბი გავიაზროთ, პირველ რიგში, უნდა განვსაზღვროთ, რას მოიცავს ეს ტერმინი. აუნაზღაურებელი ზრუნვის შრომა აერთიანებს ყველა იმ აუნაზღაურებელ მომსახურებას, რომელსაც ადამიანები ოჯახში ან საზოგადოებაში ასრულებენ მათი წევრების სასარგებლოდ.

ეს შრომა ორ ძირითად კატეგორიად იყოფა:

პირდაპირი ზრუნვა, რაც მოიცავს ბავშვების, ხანდაზმულების, ასევე ავადმყოფი ან შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების უშუალო მოვლას.
არაპირდაპირი ზრუნვა – ამ კატეგორიაში შედის ისეთი ყოველდღიური საქმეები, როგორიცაა საჭმლის მომზადება, დალაგება და წყლისა თუ საწვავის მოტანა.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს აქტივობები უაღრესად მნიშვნელოვანია ინდივიდების და საზოგადოების კეთილდღეობისთვის, ის ხშირად უხილავია, ნაკლებად დაფასებულია და იშვიათად არის აღიარებული როგორც შრომა.

სანამ საქართველოს რეალობაზე გადავალთ, მნიშვნელოვანია დავინახოთ გლობალური სურათი. მსოფლიოს მასშტაბით, აუნაზღაურებელ ზრუნვის შრომაში ქალები სამჯერ მეტ დროს ხარჯავენ, ვიდრე კაცები.

ოფიციალურ სტატისტიკაში ქალების მიერ შეტანილი ეს უზარმაზარი ეკონომიკური წვლილი ხშირად აღიარების გარეშე რჩება. ის არ არის გათვალისწინებული მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) გამოთვლის მეთოდოლოგიაში, იმის მიუხედავად, რომ ეს შრომა ქვეყნების ეკონომიკის და საზოგადოების განვითარებისთვის უმნიშვნელოვანეს საფუძველს წარმოადგენს. ამ შრომის ეკონომიკური საფასურის გამოთვლა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია საზოგადოებაში არსებული უთანასწორობის გამოსავლენად და ქვეყნის პროგრესის შესაფასებლად.

საქართველოში ჩატარებული “დროის გამოყენების გამოკვლევა“ ცხადყოფს, რომ ჩვენს ქვეყანაში გენდერული უთანასწორობა ამ კუთხით კიდევ უფრო მწვავეა, ვიდრე გლობალური საშუალო მაჩვენებელი.

საქართველოში ქალები კაცებთან შედარებით 5-ჯერ მეტ დროს ხარჯავენ აუნაზღაურებელ საოჯახო და ზრუნვის შრომაზე.

ციფრებში ეს ასე გამოიყურება: ქვეყნის მასშტაბით აუნაზღაურებელი ზრუნვის შრომა წელიწადში 2.9 მილიარდზე მეტ საათს შეადგენს. ამ უზარმაზარი დროიდან, 84.8 პროცენტი (ანუ 2.5 მილიარდი საათი) სწორედ ქალების მხრებზე გადადის. კაცების წილი ამ პროცესში მხოლოდ 15.2 % – ია.

როგორ ნაწილდება ეს 2.5 მილიარდი საათი?

დოკუმენტის მიხედვით, ამ დროის 76% აუნაზღაურებელ საოჯახო შრომას (საჭმლის მომზადება, დალაგება და სხვ.) ხმარდება, დანარჩენი კი – უშუალოდ ადამიანებზე პირდაპირ ზრუნვას. ორივე მიმართულებით, ქალების მონაწილეობა დომინანტურია. აუნაზღაურებელ საოჯახო შრომაში ქალების წილი 84.5%-ია, ხოლო პირდაპირ ზრუნვაში – 83.5%.

კიდევ ერთი საყურადღებო მიგნება, რომელიც კვლევამ გამოკვეთა, უკავშირდება დასაქმების სტატუსს. ყველაზე მეტ დროს აუნაზღაურებელ შრომაზე ხარჯავენ დაუსაქმებელი (ე.ი. უმუშევარი და არააქტიური) ქალები, ხოლო მათ შემდეგ დასაქმებული ქალები მოდიან.

ეს ნიშნავს, რომ ქალი, რომელიც დილიდან საღამომდე მუშაობს ანაზღაურებად სამსახურში, სახლში დაბრუნებისას იწყებს “მეორე ცვლას”. ყველაზე საგანგაშო კი ის ფაქტია, რომ დაუსაქმებელი კაცების წილი აუნაზღაურებელ ზრუნვის შრომაში დასაქმებულ ქალებზეც კი ნაკლებია. დასაქმებული კაცების მონაწილეობა კი კიდევ უფრო მცირეა.

ეს სტატისტიკა ნათლად აჩვენებს სოციალური ნორმებისა და სტერეოტიპების სიმძლავრეს ჩვენს საზოგადოებაში. დროის ის რესურსი, რომელსაც ქალები აუნაზღაურებელ შრომაში ხარჯავენ, პირდაპირ აკლდება მათ პიროვნულ და პროფესიულ განვითარებას, დასვენებასა და საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვას.

წყარო: გაეროს ქალთა ორგანიზაციისა და საქსტატის უახლესი კვლევა